Checklist dưới đây giúp gia chủ chuẩn bị dữ liệu ban đầu. Kết luận về khả năng chịu lực, tháo dỡ hay gia cường vẫn cần khảo sát trực tiếp và hồ sơ kỹ thuật riêng cho từng công trình.
Tìm nguồn ẩm từ nền và chân cột
Hãy quan sát sau mưa: nước có đọng quanh nhà, tạt vào hiên hoặc thấm lên chân tảng hay không. Các vị trí chân cột, đầu xà sát tường, mặt dưới cấu kiện và nơi bị phủ kín là những điểm cần kiểm tra kỹ.
Gỗ có thể tồn tại rất lâu khi được giữ khô. Rủi ro tăng lên khi ẩm bị giữ kéo dài, tạo điều kiện cho nấm mục và côn trùng. Vì vậy, xử lý bề mặt mà chưa giải quyết đường nước thường chỉ che dấu vấn đề.
Đọc biến dạng của bộ khung và liên kết
Quan sát tổng thể từ xa trước, sau đó mới đi vào từng cấu kiện. Cột nghiêng, xà võng, mái lệch hoặc khe mộng mở có thể liên quan đến nhau; không nên kết luận chỉ từ một vết nứt đơn lẻ.
Cần ghi lại vị trí cột cái, cột quân, cột hiên, xà, câu đầu, kẻ và bẩy. Với cấu kiện đã thay hoặc gia cố, nên phân biệt phần cũ – mới để hiểu lịch sử can thiệp trước khi quyết định giữ, nối vá hay thay thế.
Kiểm tra mái và lập hồ sơ trước khi can thiệp
Dột mái có thể bắt nguồn từ ngói vỡ, ngói xô, sai độ chồng, điểm giao mái hoặc biến dạng của hoành – rui – mè. Cần lần theo đường nước thay vì chỉ sửa đúng vị trí nhìn thấy vệt ố bên trong.
Trước khi tháo dỡ, nên chụp ảnh tổng thể, đánh số cấu kiện, đo các trục cột và ghi nhận dấu vết chạm khắc, màu hoàn thiện cùng mộng liên kết. Hồ sơ hiện trạng là cơ sở để bảo tồn tối đa phần còn giá trị và kiểm soát thay đổi.
Checklist quan sát ban đầu
7 vị trí cần ghi nhận
Dấu đọng nước, nền lún, nước mưa tạt hoặc đường thoát bị cản.
Vệt ẩm, mục mềm, nứt, lệch tâm hoặc tiếp xúc trực tiếp với nền.
Độ nghiêng, võng, nứt dọc, thớ gỗ biến màu hoặc lỗ côn trùng.
Mộng hở, cấu kiện xô lệch, mối nối đã chèn vá hoặc gia cố không đồng bộ.
Võng mái, ẩm mặt dưới, đầu cấu kiện mục hoặc sai lệch nhịp đỡ.
Ngói vỡ, xô, điểm dột, máng hoặc vị trí giao mái thoát nước kém.
Phần cơi nới, sơn phủ kín, cấu kiện thay mới và vị trí đã sửa qua các thời kỳ.
Đục, khoan, cạy mộng, tháo cấu kiện đang chịu lực hoặc phủ hóa chất lên vùng hư hỏng khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu bộ khung nghiêng, võng rõ hoặc có cấu kiện rời lỏng, cần hạn chế tiếp cận và mời người có chuyên môn khảo sát.